Budzimy Innowacje

Stworzenie innowacji wymaga wiedzy, pomysłu, kreatywności, elastyczności, czasu i kapitału.
Wszystkie te cechy są w stanie najczęściej połączyć młode organizacje oparte na ambicji i pomysłach założycieli, będące na samym początku swojej drogi do generowania przychodów. Na całym świecie funkcjonują one w oparciu o kapitał inwestorów, którzy finansują ich rozwój co najmniej do czasu komercjalizacji pierwszych wynalazków. Zanim to jednak nastąpi – często przez wiele lat – wykazują straty finansowe. Akceptują to profesjonalni inwestorzy, którzy wiedzą, że stawką jest przełom, który pozwoli odzyskać wielokrotność zainwestowanych środków.

Tymczasem w Polsce...

Nagminnie odrzucane są wnioski grantowe innowacyjnych firm, a wskazywaną przyczyną jest brak zdolności do finansowania projektu ze względu na ujemne wyniki finansowe. Dotyczy to również firm, które posiadają zabezpieczone na kontach setki milionów złotych.

Modele biznesowe w wielu innowacyjnych branżach zakładają rozwój innowacji przez firmy DeepTech tylko do pewnego etapu.  
Po zrealizowaniu części prac badawczych i osiągnięciu określonych kamieni milowych, projekty przejmowane są przez dysponujące kapitałem i wyspecjalizowanymi zasobami duże organizacje, które kontynuują prace i doprowadzają do monetyzacji, najczęściej dzieląc się korzyściami z pierwotnym autorem wynalazku. Rynki tego typu transakcji rozwijają się na świecie od dziesięcioleci, a ich wartość liczona jest często w dziesiątkach miliardów dolarów rocznie.

Tymczasem w Polsce...

Jeden z innowacyjnych projektów został odrzucony w konkursie grantowym. Oceniająca wniosek instytucja wskazała, że model, w którym beneficjent dotacji planuje licencjonować projekt w fazie rozwoju innemu podmiotowi, aby ten kontynuował prace B+R, wiąże się z ryzykiem dla nabywcy. Taka transakcja została określona jako nieetyczna.

Technologie deeptech z natury są skomplikowane. Przełomowe innowacje pojawiają się tam, gdzie odkrywa się nieodkryte. Dokonują ich ci, którzy docierają w miejsca, do których nikt wcześniej nie dotarł. Potencjał projektów mogą ocenić jedynie specjaliści z danych dziedzin. Muszą być jednocześnie wyposażeni w odpowiednie narzędzia.

Tymczasem w Polsce… 

Projekty deeptech oceniają osoby, które nie mają doświadczenia w danych dziedzinach i nie rozumieją tak nauki, jak i specyfiki poszczególnych branż. Wnioski grantowe oparte są w dużej mierze o dziesiątki zagadnień ocenianych TAK/NIE, przy czym jedno NIE przekreśla szanse projektu na dofinansowanie. Przełomowe technologie, skomplikowane zagadnienia związane z otoczeniem konkurencyjnym, czy charakterystyką rynku, opisywane są w polach z limitem np. 1000 znaków (ok. 1/3 strony A4).

Najsilniejsze projekty badawcze na świecie łączą naukę, przemysł, administrację i organizacje społeczne w realnej współpracy. Fraunhofer-Gesellschaft w Niemczech angażuje firmy, które współfinansują badania i mają wpływ na kierunki prac, co pozwoliło wdrożyć liczne technologie dla motoryzacji, czy energetyki. Carnot Institutes we Francji opierają połowę budżetu na kontraktach z biznesem, więc konsorcja istnieją tylko wtedy, gdy każda strona wnosi coś konkretnego. VTT w Finlandii działa jako pomost między nauką a biznesem – prowadzi wspólne projekty, np. w obszarze gospodarki obiegu zamkniętego, które szybko znajdują zastosowanie w przemyśle i codziennym życiu. 

Tymczasem w Polsce...

Wymóg partnerstw międzysektorowych często sprowadza się do fikcji – partnerzy dobierani są „dla papieru”, bez realnego udziału w projekcie. Zamiast wspólnej pracy nad przełomem, mamy kolejne „konsorcjum”, w którym każdy robi swoje, a współpraca kończy się na podpisie na wniosku.

Agencje takie jak amerykańska DARPA czy niemiecka SPRIND działają w logice fast track – decyzje zapadają w ciągu tygodni, maksymalnie kilku miesięcy. Finansowanie jest przyznawane transzami, a program managerowie mają dużą swobodę, by wspierać odważne pomysły i umożliwiać szybkie pivoty. Dzięki temu projekty mogą sprawnie przechodzić przez kolejne poziomy gotowości technologicznej (TRL). 

Tymczasem w Polsce...

Konkurs, który trwa rok, nazywamy sprawną procedurą. Decyzje są uzależnione od formalności i dziesiątek kwantyfikowanych wskaźników. Kilka agencji odpowiada za finansowanie projektów w zależności od etapu ich rozwoju; jednocześnie nie ma pomiędzy nimi realnej współpracy. Nawet najbardziej obiecujące projekty grzęzną w biurokratycznej machinie. „Szybka ścieżka” w praktyce oznacza dla naukowców maraton papierologii i długie miesiące czekania w niepewności.

W nowoczesnych systemach akademickich stanowiska kierownicze nie są dożywotnie. Model „tenure track” jest powszechnie obowiązującym standardem. Liderzy wybierani są w otwartych konkursach, a ich praca jest regularnie oceniana przez niezależne, często międzynarodowe panele ekspertów. Kadencyjność i cykliczna ocena sprawiają, że instytuty badawcze pozostają dynamiczne i otwarte na nowe idee. 

Dobrym przykładem może być Stowarzyszenie Maxa Plancka w Niemczech. Dyrektorzy instytutów wybierani są w międzynarodowych konkursach i mają dużą autonomię, ale podlegają też regularnym audytom jakości badań. Jeśli wyniki nie spełniają najwyższych standardów – instytut może zmienić kierownika. To jeden z powodów, dla których instytuty Maxa Plancka od lat plasują się w światowej czołówce badań podstawowych. 

Tymczasem w Polsce...

Stanowiska kierownicze w katedrach czy instytutach często zajmowane są przez te same osoby przez 20–30 lat, bez obowiązku otwartych konkursów, czy zewnętrznych ocen. Liczy się przede wszystkim „wysługa lat” i formalny tytuł, a nie realne wyniki naukowe, czy zdolności przywódcze. W efekcie młodzi badacze z międzynarodowym doświadczeniem nie mają szans na awans, a nowe idee blokuje akademicka hierarchia oparta na stażu, a nie jakości i ambicji.

Wiodące ośrodki badawcze na świecie oceniają naukowców na podstawie realnego wpływu ich pracy – liczby cytowań, jakości publikacji w prestiżowych czasopismach, wdrożeń, czy patentów. To pozwala promować badania o największym znaczeniu społecznym i gospodarczym, a nie masową produkcję publikacji. 

Tymczasem w Polsce...

System oceny jednostek naukowych opiera się na „punktozie”. Publikacje w czasopismach o niskiej wartości naukowej często liczą się bardziej niż kompetencje zespołu, patenty, wdrożenia, czy współpraca z przemysłem. W efekcie naukowcy rozbijają swoje badania na jak największą liczbę artykułów, zamiast pracować nad faktycznie przełomowym projektem.